Fietsen door de stilste regio van Europa

Ontdekt door Robert van Weperen met beelden van Geert Heijink.

Wel eens gefietst rondom de Chemin des Dames in Noord-Frankrijk? Ik ben hier al zeker tien keer geweest. Het is een streek waar het al een eeuw lang oorverdovend stil is. Een stilte die volgde op een helse, alles en iedereen verwoestende Eerste Wereldoorlog. Honderd jaar later wonen hier nog altijd minder mensen dan aan het eind van de 19e eeuw.

Heerlijk fietsen nabij de Chemin des Dames. Nergens een auto te bekennen.
Heerlijk fietsen nabij de Chemin des Dames. Nergens een auto te bekennen.

Op naar het noorden van Frankrijk. Ons doel is Braye-en-Laonnois, een gehucht gelegen aan de Chemin des Dames. Deze departementale weg met het nummer D18CD kreeg de naam ‘Weg van de Koninklijke Dames’ nadat Lodewijk XV de weg van een steenlaag had laten voorzien. Dat had daarmee te maken dat de dochters van de Franse koning, Adélaïde en Victoire, dit traject volgden om vanuit Parijs hun gouvernante in het kasteel de la Bove bij Vauclair te bezoeken. En ja, die meisjes mochten met hun sjieke schoentjes en mooie jurkjes natuurlijk niet vast komen te zitten in de klei. Grijze klei van de meest zuigende soort. Niet toevallig wordt hier volop suikerbieten verbouwd.

Aan uitgestrektheid en uitzicht geen gebrek.
Aan uitgestrektheid en uitzicht geen gebrek.

Het opmerkelijke van de Chemin des Dames is dat ze de kam van een heuvelrug volgt. Die kam is op sommige plekken meer dan 200 meter hoog, waardoor je een fantastisch en onbelemmerd uitzicht over de omgeving hebt. Ook in tijden van oorlog. De heuvelrug vormt bovendien een ideale, natuurlijke barrière. Met als tragische resultante dat door haar strategische ligging de meest gruwelijke oorlogen zijn gevoerd.

Napoleon voerde hier reeds oorlog.
Napoleon voerde hier reeds oorlog.

Het was al raak in 57 voor Christus. Toen werd, onder Cesar, het lot van Gallië beslist rond Bibrax, het huidige Saint-Thomas, gelegen aan het oostelijke uiteinde van de hedendaagse Chemin des Dames. Dik 500 jaar later kwam Clovis, een jonge Frankische hoofdman, met zijn leger hier naartoe. Hij versloeg de laatste Romeinse “gouverneur”, Syagrius, in de omgeving van Soissons. En in 1814 ging Napoleon hier te keer. De laatste oorlog was meteen het bloedigst.

Vanaf september 1914 bezetten de Duitse troepen de heuvelrug. In de vier jaren die volgden vielen langs die dertig kilometer lange weg driehonderdduizend doden. Ofte wel tien doden per meter Chemin des Dames. Militairen en burgers. Complete dorpen werden van de kaart geveegd. Van alle Franse departementen is het departement van de Aisne in de Eerste Wereldoorlog het zwaarst getroffen.

Een van de vele kerkhoven nabij de Chemin des Dames
Een van de vele kerkhoven nabij de Chemin des Dames

Deze gruwelijke geschiedenis lijkt in eerste instantie heel ver weg. Sterker: nog het is alsof de oorlogen nooit hebben plaatsgevonden. Want het landschap is als een vredig sprookje. Fietsend over de heuvel, kijk ik onbelemmerd tot aan de horizon. Onafzienbare bieten- en tarwevelden vullen het uitzicht.

De verlatenheid is maximaal

Daar waar de heuvels een knik maken, groeien plukjes bos. Het is alsof de bomen beschutting zoeken in de aarden oksels. De verlatenheid is maximaal. Bebouwing is er nauwelijks.

De dorpen zijn herbouwd rond 1920. Daarom zie je hier veel gebouwen in art déco-stijl
De dorpen zijn herbouwd rond 1920. Daarom zie je hier veel gebouwen in art déco-stijl
Schooljeugd bij de entree van het oorlogsmuseum Caverne du Dragon.

Als je je realiseert waarom het hier zo heerlijk stil en verlaten is, zou je acuut in een zwaarmoedige bui kunnen schieten. Maar het landschap absorbeert bij voorbaat elke negatieve gedachte. De smalle wegen fietsen heerlijk; er is nauwelijks verkeer. De herbouwde dorpen zijn zo bekoorlijk dat elke associatie met oorlogsgeweld onzinnig lijkt. Wat is hier gebeurd?

Tienduizenden jonge jongens stierven hier

De Caverne du Dragon geeft enkele antwoorden. Dit museum, in de mergelgrotten waar zowel Duitse als Franse soldaten schuilden, schetst de wreedheid van de oorlog met foto’s, voorwerpen en een film. Minstens zoveel indruk maken de namen en leeftijden op de ontelbare kruisen, langs de Chemin des Dames. Duizenden jonge jongens stierven hier. Waarschijnlijk nog voordat ze aan hun eerste verkering waren toegekomen.

We fietsen naar het Plateau de Californie waar Noël Genteur ons rondleidt. Noël is boer en voormalig burgemeester van Craon. Het nieuwe Craon wel te verstaan, want van het geboortedorp van zijn grootvader resten alleen nog hoopjes puin en een verwoest dorpskerkhof. Noël vertelt dat de aarde hier zeker 100.000 soldaten opslokte die nooit zijn teruggevonden.

Zwaar beschadigde grafzerk op de dodenakker van het verwoeste dorp Craon. Foto: Geert Heijink
Zwaar beschadigde grafzerk op de dodenakker van het verwoeste dorp Craon. Foto: Geert Heijink

Vanaf een uitzichttoren overzien we het slagveld. Het is meteen duidelijk hoe kansloos de Franse infanteristen waren. Ze kregen het bevel de heuvel op te klimmen, tegen de kogelregens van de Duitsers in. Wie weigerde riskeerde executie. Dat de gefusilleerde jongens honderd jaar later nog altijd als ‘muitende militairen’ geboekstaafd staan, frustreert Noël nog elke dag.

Via dorpjes als Oulches-la-Vallée-Foulon, Jumigny en Paissy slingeren we door de Franse kant van deze voormalige oorlogszone. Verkeer ontbreekt en de dorpen zijn, zoals vaker in Frankrijk, uitgestorven. De grijze, betonnen kerken, steevast in art deco stijl, verraden dat ze rond 1920 zijn herbouwd.

Het Froidmont grottenstelsel dat in geen enkele toeristische folder vermeld staat

De keerzijde van fietsen door deze verlatenheid is het ontbreken van winkels en horeca. De buurtsuper in Bourg-et-Comin is vaker dicht dan open. En café L’Escale zal niet snel de Gastvrijheidsprijs winnen.

Flessen achtergelaten door soldaten die hun heil zochten in het Froidmont gangenstelsel. Foto: Geert Heijink
Flessen achtergelaten door soldaten die hun heil zochten in het Froidmont gangenstelsel. Foto: Geert Heijink

Gelukkig is Chambre d’hôtes Kaczmarek in Braye-en-Laonnois onze uitvalsbasis. Gastheer David kookt niet alleen smakelijk, hij tipt ons ook voor het Froidmont grottenstelsel dat in geen enkele toeristische folder vermeld staat. We krijgen een privérondleiding langs honderden afbeeldingen die Amerikaanse, Duitse en Franse soldaten op de mergelwanden tekenden. Tot onze verbazing zijn de ‘fresco’s’ nog niet gedocumenteerd. In Nederland zouden vrijwilligers vast in de rij staan de klus te klaren. Misschien is dat ook wel de charme van deze streek: de meest zeldzame plekken houden de Fransen gewoon stil.

Meer informatie

Lees meer op de Fietspagina

 

SNP Natuurreizen

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Plaats je reactie
Vul hier je naam in