Darwin aan het werk

Door Pauline van der Waal

Wauw, hoe bijzonder is dat? In Mozambique kun je Darwins evolutietheorie live aan het werk zien. Door de jarenlange jacht op olifanten en hun ivoor, hebben olifanten zonder slagtanden veel betere overlevingskansen. In een normale olifantenpopulatie ontwikkelt twee tot vier procent van de vrouwtjesolifanten nooit slagtanden. In Mozambique ligt dat nu rond de 30%.

Burgeroorlog in Mozambique

De vijftienjarige burgeroorlog in Mozambique eindigde in 1992, maar heeft z’n sporen achtergelaten op mens en dier. Gedurende de oorlog werd bijna 90% van alle olifanten in het land gedood. Dit gebeurde vooral om hun slagtanden. Het ivoor werd verkocht om wapens te financieren en het vlees werd gebruikt om de soldaten te voeden.
In eerste instantie gingen de stropers voor de mannetjesolifanten omdat die grotere slagtanden hebben en dus meer opleveren. Oudere vrouwtjes hebben ook flinke slagtanden en waren daardoor Plan B. Olifanten zonder slagtanden hadden meer kans om te blijven leven: ze waren eenvoudigweg minder interessant voor de stropers.

Meer en meer olifanten zonder slagtanden

Van de vrouwtjesolifanten die de de oorlog overleefden -zo’n 200 in totaal- had meer dan de helft geen slagtanden. Hun dochters die na het eindigen van de oorlog geboren werden hebben een kans van ongeveer één op drie om ook zonder slagtanden geboren te worden.
Dit effect is overigens niet gelimiteerd tot alleen Mozambique. Ook in andere landen waar er ivoor gestroopt wordt, zoals bijvoorbeeld Zuid-Afrika, Tanzania en Kenia, worden er meer olifanten zonder slagtanden geboren. Sterker nog: uit een onderzoek uit begin 2000 blijkt dat in Zuid-Afrika 98% van de vrouwtjesolifanten geen slagtanden had!

Mannetjesolifanten krijgen kleinere slagtanden

Hoewel het effect vooral bij de vrouwtjes te zien is, lijkt het alsof er ook een effect bij de mannetjes te zien is. Uit een studie in Kenia blijkt dat de mannetjes 20% kleinere slagtanden hadden in vergelijking met oudere mannetjes, en zelfs meer dan 20% kleiner dan de oudere vrouwtjes. Een genetische verandering in grootte is echter lastiger aan te tonen dan het volledig afwezig zijn van slagtanden. Mannetjesolifanten zonder slagtanden komen trouwens praktisch niet voor.

Olifanten zonder slagtanden en hun soortgenoten mét

Ondanks het missen van iets wat een olifant typisch een olifant maakt, lijkt het erop dat de olifanten zonder slagtanden even gezond zijn als olifanten mét. Toch hebben olifanten die slagtanden niet voor niets. Ze gebruiken ze om de grond om te woelen op zoek naar voedsel, of om te graven naar water. De onderzoekers kijken nu of deze olifantenpopulaties grotere leefruimtes gebruiken op zoek naar voedsel in vergelijking met vroeger.

Nog meer onderzoek nodig

Ondanks dat het super interessant is om te zien dat olifanten zich blijkbaar in een paar generaties aanpassen aan veranderende omstandigheden, blijven er ook nog een hoop vragen onbeantwoord. Bijvoorbeeld wat de effecten zijn op de langere termijn van deze genetische modificatie. Ook breken de onderzoekers zich nog het hoofd waarom het effect alleen bij vrouwtjes te zien is. Als de modificatie langs de vrouwelijke lijn plaatsvindt, en mannetjes altijd een X-chromosoom van hun moeder krijgen, is het vreemd dat het juist niet in mannetjes te zien is.

Afrikaanse olifant
Afrikaanse olifant. Zoveel mooier met slagtanden!

Tot slot is daar ook nog de Aziatische olifant. Daar hebben de vrouwtjes eigenlijk nooit slagtanden, en de mannetjes vaker niet dan wel. Is dit effect daar al decennia of misschien eeuwen eerder opgetreden? We houden de onderzoeken in de gaten!

Op safari in Mozambique

Wil je Mozambique en de olifanten bezoeken? Dat kan! Kijk op de website van het Gorongosa National Park voor meer informatie.

Bron: National Geographic
Foto: Pixabay

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

 

Nieuw-Zeeland

Bijzondere reizen naar Nieuw-Zeeland

Nieuw-Zeeland. Letterlijk aan de andere kant van de wereld en een waanzinnige bestemming voor een droomvakantie. De natuur is er prachtig en niet voor niets heeft Nieuw-Zeeland dertien nationale parken verdeeld over het Noordereiland en het Zuidereiland. Voor meer inspiratie hebben we de zeven mooiste nationale parken voor je op een rij gezet. Lees meer

BBI Travel

De aantrekkingskracht van Catalonië

Catalonië biedt het hele jaar door een breed scala aan buitenactiviteiten aan de kust of in de bergen. Of je nu over natuurpaden wilt wandelen, mountainbiken, wildwatervaren of ecotoerisme wilt proberen. Bekijk hier alle mogelijkheden voor een actieve vakantie in de natuur.. Lees meer

Sea to Summit

Sea to Summit Outdoor Gear

Waar je ook heen gaat en of je gaat wandelen, fietsen, roeien, zeilen, of wat dan ook: je wilt slimme en kwalitatief hoogstaande producten, makkelijk mee te nemen en licht van gewicht. Of het nou gaat om slaapzakken en slaapmatten, kookgerei voor je kampeerkeuken, tenten, tassen of andere artikelen. Sea to Summit is een merk waarbij je zeker weet dat je goed zit. Lees meer